Anouk Wipprecht is een Nederlandse fashiontech ontwerper en educator die werkt op het snijvlak van ambacht, mode en technologie. In haar werk verweeft ze traditionele maakprocessen met elektronica, sensoren en interactieve systemen. Haar ontwerpen – vaak gedragen als ‘living couture’ – reageren op de omgeving en de drager, en onderzoeken de relatie tussen lichaam, gedrag en technologie.
Met een achtergrond in modeontwerp en een sterke focus op experiment en hands-on prototyping, benadert Wipprecht technologie als een hedendaags ambacht: iets dat je kunt leren, aanpassen en heruitvinden door te maken. Naast haar artistieke praktijk zet ze zich actief in voor educatie, met als missie om meer mensen – en in het bijzonder vrouwen en meisjes – te betrekken bij techniek, elektronica en ontwerp.
In deze talk verkent Anouk Wipprecht hoe technologie kan worden benaderd als een nieuw ambacht. Waar traditionele ambachten draaien om materiaalgevoel, techniek en meesterschap, vraagt ook het werken met sensoren, code en elektronica om eenzelfde vorm van vakmanschap, experiment en intuïtie.
Aan de hand van haar interactieve ontwerpen laat ze zien hoe het ‘maken’ van technologie – van solderen tot programmeren – een creatieve en tastbare praktijk wordt. Ze pleit voor het openbreken van de black box: technologie niet alleen consumeren, maar begrijpen, aanpassen en eigen maken.
Door ambacht en innovatie samen te brengen ontstaat een nieuwe generatie makers die niet alleen digitale systemen gebruiken, maar ze ook vormgeven. Een uitnodiging om technologie opnieuw te zien als iets menselijks, speels en maakbaars.
Foto: Anna Civelleri
Voertaal: Engels
Hoe kan digitale technologie ambacht ondersteunen zonder de maker uit het proces te halen? In deze lezing laat Aslı Aydın Aksan zien welke rol digitale technologie speelt binnen ambacht. Ze baseert zich op Hacking the Machines, de Amsterdamse pilot van het Horizon Europe-project Tracks4Crafts. Dit project werd ontwikkeld in het TextileLab Amsterdam van Waag Futurelab.
Aan de hand van experimenten met textieldruk, natuurlijke verfstoffen en interactieve machinebesturing onderzoekt het project hoe digitale tools, haptische systemen en open-source machineprotocollen kunnen bijdragen aan toegankelijkheid, interactie, directheid en schaalbaarheid, terwijl de intuïtie, autonomie en interventie van de ambachtsmaker centraal blijft staan.
Aslı Aydın Aksan is architect, onderzoeker en docent bij Waag Futurelab. Haar werk verkent de raakvlakken tussen computergestuurd ontwerp, digitale fabricage, ambacht en ontwerponderwijs, via kritisch maken en experimenteren. Waag Futurelab is een onderzoeksinstituut op het gebied van technologie en samenleving dat werkt aan een open, eerlijke en inclusieve toekomst. Het TextileLab Amsterdam onderzoekt duurzame en regeneratieve praktijken voor de textiel- en kledingindustrie op het snijvlak van ambacht, biologie en opkomende technologieën.
Asli Aydin Aksan, Foto: Anna Trap
Wat kan een koffiekopje vertellen over luchtvervuiling, grondstoffen en sociale ongelijkheid? De Rotterdamse ontwerpstudio Lab AIR laat zien hoe zij het ambacht van keramiek in projecten gebruikt als middel voor gesprekken over grote maatschappelijke opgaven.
Iris de Kievith zet zich als ontwerper in voor een leefbaar klimaat. Zij werkt met de kracht van verbeelding om ingewikkelde zaken beter begrijpelijk te maken en praktische handvatten te bieden voor een gezonde en eerlijke toekomst. Dat doet zij onder andere vanuit ontwerp- en onderzoeksstudio Lab AIR, opgericht samen met Annemarie Piscaer. Hier wordt de vaak verborgen impact van ons dagelijks handelen ontrafeld en inzichtelijk gemaakt in objecten en installaties. Met het oog op bewustwording en verandering wordt publiek actief betrokken bij het maakproces en in gesprekken.
In zijn lezing belicht Rutger Graas innovatie binnen het ambacht vanuit zijn perspectief als creatief vakman. Aan de hand van diverse voorbeeldprojecten onderzoekt hij de relatie tussen innovatie en vooruitgang. Centraal staat daarbij de vraag of innovatie daadwerkelijk altijd leidt tot verbetering. Deze kritische benadering vormt de basis voor de titel van de lezing: Achteruit Innoveren.
Rutger Graas is al bijna 30 jaar een ontwerpend meubelmaker en meubelvormgever, bekend om zijn vakmanschap, oog voor detail en bijzondere oplossingen. Vanuit zijn werkplaats in Amsterdam combineert hij traditioneel vakmanschap met eigentijds design, waarbij duurzaamheid, functionaliteit en verfijnde detaillering centraal staan. Rutger werkt regelmatig samen met ontwerpers, architecten en creatieve makers om unieke projecten tot leven te brengen. Met zijn initiatief Maaklab stimuleert hij samenwerking, experiment en kennisdeling binnen het maakproces.
Koninklijke Woudenberg voerde tijdens de verbouwing in de periode 2008 tot 2014 de casco restauratie van het Rijksmuseum in Amsterdam uit.
Onder de scope vielen de grootscheepse restauratie van gevels en daken van het hoofdgebouw en de binnenplaatsen.
Het inmiddels 225 jaar bestaande Restauratiebedrijf restaureerde en verbouwde in dezelfde periode – in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf – de bijgebouwen Villa, Teekenschool en de Philipsvleugel.
Vele restauratietimmerlieden, metselaars, voegers, beeld- en steenhouwers hebben bijgedragen aan het herstel en de instandhouding van dit iconische Rijksmonument.
Johan den Hartog, in 2008 begonnen als werkvoorbereider en in 2014 uit Amsterdam vertrokken als projectleider, neemt u in deze presentatie mee in het verhaal over het proces van de restauratie, de uitdagingen en natuurlijk het zo belangrijke vakmanschap.
De vijf eeuwen oude schilderingen op het tongewelf van de Grote Kerk Naarden, op 25 meter hoogte boven het schip en het koor, zijn ongekend gaaf en elk paneel is bewaard gebleven, dit is uitzonderlijk in Nederland. Het tongewelf is een kunsthistorisch, historisch en sociaal-maatschappelijk tijdsdocument uit de vroege zestiende eeuw. Het maakt van Grote Kerk Naarden de Sixtijnse Kapel van het Noorden.
Van september 2020 t/m maart 2021 heeft een team van restauratoren een conditieonderzoek uitgevoerd aan het gewelf, in opdracht van Stichting Grote Kerk Naarden. Dit vanuit de zorg dat de conditie van de 500 jaar oude verf en die van de houten drager achteruit leken te gaan. Uit het onderzoek kwam naar voren dat er inderdaad verf loszit, teveel spanning op het hout staat en dat het gewelf schoongemaakt moet worden.
Restauratie van het gewelf is essentieel om het te behouden voor de toekomst. De kwetsbare loszittende verf moet vastgezet worden en diverse andere schades moeten behandeld worden. In september 2024 is de restauratie van het gewelf gestart. Het gaat om 770m2 aan beschilderde planken. De restauratie zal 2 jaar in beslag nemen en kost 2 miljoen euro.
Directeur Ellen Snoep zal in haar lezing ingaan op het bijzondere gewelf, de geschiedenis en betekenis van de schilderingen en de uitdagingen van de restauratie. Bij de restauratie komen verschillende restauratiedisciplines samen en wordt veel en breed onderzoek gedaan naar onder andere verfsamenstelling, schildertechniek, de houten drager en restauratiegeschiedenis van dit bijzondere zestiende-eeuwse kunstwerk.
Praktische informatie
Foto: Rijksdienst Cultureel Erfgoed
Sophie Prieto is de Cheffe du département des Ateliers d’Arts – Moulages et Chalcographie bij de GrandPalaisRmn
in Frankrijk.
Het atelier beschikt over mallen van meer dan 6.000 kunstwerken, zoals de “Venus van Milo” en de voet van Alexander de Grote, alsmede 14.000 originele kopergravures, uit de 17e tot 21e eeuw.
Tijdens deze lezing zal zij vertellen over haar afdeling die zich bezighoudt met het maken van afgietsels (moulages) en diepdruk (chalcographie). Deze ambachtelijke reproducties zijn essentieel voor restauratie, educatie en het behoud van kunstwerken uit het Franse en buitenlandse erfgoed. Daarbij ontwikkelt haar afdeling ook objecten die geschikt zijn voor blinden en visueel beperkte bezoekers, en ondersteunt het restauratieprojecten, zoals bijvoorbeeld de tuinbeelden in Versailles.
Al twee eeuwen lang blaast het gietatelier van het GrandPalaisRmn in Frankrijk de grootste meesterwerken van de beeldhouwkunst nieuw leven in via hoogwaardige reproducties van originele werken. Dit gebeurt via unieke procedures die traditie met hedendaagse technieken combineren. De collectie afgietsels die in het atelier wordt bewaard, vertelt de volledige geschiedenis van de beeldhouwkunst: van prehistorie, Oosterse en Egyptische oudheid, Grieks-Romeinse en Etruskische kunst tot meesterwerken uit de Franse, Italiaanse en Noord-Europese scholen van de middeleeuwen tot de 20e eeuw.
Praktische informatie:
Foto Dmitry Kostyukov voor The New York Times
Sjoukje Telleman is textielrestaurator. Na een master Conservering & Restauratie van cultureel erfgoed (textiel) aan de Universiteit van Amsterdam, was zij van 2015 tot 2017 restaurator in opleiding gedurende het post-master traject van deze opleiding. Tijdens deze twee jaar deed zij werkervering op bij onder andere het Rijksmuseum te Amsterdam en het onderzoeksinstituut KIK-IRPA te Brussel.
In 2017 startte zij haar eigen bedrijf Telleman Textiel Restauratie en sindsdien werkt zij aan vele objecten en projecten. Van hele unieke projecten, zoals het conserveren van textiel uit de oceaan of mummies, tot doopjurken, religieus textiel en moderne kunst. Zij is werkzaam voor allerlei opdrachtgevers, zoals het Rijksmuseum van Oudheden (RMO), het Nederlands Openluchtmuseum, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Gemeente Rhenen, Regionaal Archief Rivierenland en vele particuliere klanten met vaak dierbare familiestukken.
Textiel is een veelzijdig product dat door de eeuwen heen in vele soorten werd vervaardigd, gebruikt en altijd dicht bij de mens stond. Voorwerpen van textiel, in welke vorm dan ook, vertellen verhalen over culturen, groepen en mensen. Niet enkel mode en kostuums, maar ook kerkelijk textiel, accessoires, handwerken, vlaggen, vaandels, vloer-& wandtapijten, interieurtextiel en zelfs mummies of andere archeologische fragmenten.
Textiel is een zeer brede term, waaronder vele verschillende materialen, technieken en ambachten vallen. Het is echter ook een kwetsbaar materiaal, gevoelig voor veroudering, degradatie en slijtage. Dit kan leiden tot zowel zichtbare als onzichtbare schade zoals scheuren, vouwen, materiaalverlies, vervorming of gehele verzwakking van materiaal.
Het is het werk van een textielrestaurator om deze objecten te behouden voor de toekomst, nieuwe schades te voorkomen en het uiterlijk te verbeteren. Hier bestaan vele verschillende technieken voor, en elk object is anders. Aan de hand van enkele casussen wordt een kijkje gegeven achter de schermen van de werkzaamheden van een textielrestaurator.
Praktische informatie:
Bart Nieuwenhuijs, molenrestauratie specialist uit Westzaan, zal tijdens deze lezing ingaan op het gehele restauratieproces van molen De Paauw in Nauerna; de enige hennepklopper in Nederland waarmee in vroegere tijden hennep werd ‘gebeukt’ tot de grondstof voor zeildoek.
Toen Bart Nieuwenhuijs in 2008 toegang kreeg tot de oude oliemolen met blokmaalderswoning (de woning van de meesterknecht in een oliemolen) besloot hij dit unieke erfgoed van de sloop te willen redden. In 2011 kon hij aan het restauratie proces beginnen in opdracht van stichting Zaanse Pakhuizen en met de hulp van vele vrijwilligers.
Op zoek naar historisch bouwmateriaal dat zo dicht mogelijk dat van De Pauw zou benaderen werd uiteindelijk in de omgeving van Abbekerk molen De Haan gevonden. Het bouwwerk werd in zijn geheel op transport gezet over de A7 en op een terrein naast de molenschuur geplaatst.
Daar de zeildoekweverij in de 17e eeuw tot einde 19e eeuw een belangrijke regionale bedrijfstak was, werd besloten om De Paauw niet te laten terugkeren in zijn feitelijk historische functie van oliemolen, maar als hennepklopper. Een grote uitdaging diende zich aan in het feit dat er in Nederland geen enkele hennepklopper was om de kunst bij af te kijken. Na intensief archiefonderzoek kon met de bouw en restauratie worden begonnen. Op 7 september 2019 werd De Paauw, de enige hennepklopper in Nederland, officieel in bedrijf gesteld.
Bart Nieuwenhuijs verzamelde al tijdens zijn jeugd antieke objecten van Zaanse molens en huizen en was actief lid van de modelbouwclub van molen het Pink in Koog aan de Zaan. Zo is de passie voor molens, Zaanse houtbouw en ambachtswerk ontstaan. Na de LTS timmer opleiding bekwaamde hij zich verder via het leerlingstelsel van SPB, en werkte hij bij de Zeug; een Zaans restauratiebedrijf voor interieurs van Zaanse houtbouw. Na een gespecialiseerde opleiding restauratie timmerwerk en een avondopleiding voor uitvoerder is Bart in 2002 voor zichzelf begonnen.
Samen met zijn compagnon Giel Peetoom is Bart de trotse eigenaar van het gerenommeerde reatauratiebedrijf Nieuwenhuijs & Peetoom.
Bij hen worden leerwerkplaatsen beschikbaar gesteld voor jongeren die zo de kans krijgen om zich te ontwikkelen tot ambachtslieden.
Ook Giel Peetoom kwam al jong in aanraking met het vak toen hij als tienjarige jongen bij de modelbouwclub kwam. “Giel werd mijn leerling en is inmiddels uitgegroeid tot mijn compagnon. Hoe mooi is dat!” zegt Bart trots.
Praktische informatie
Toen de Eerste Keizer van China in 247 vóór Christus de troon besteeg, kregen zijn ministers het bevel om een gigantisch grafcomplex voor hem te bouwen. Dit ondergrondse paleis moest goed bewaakt worden. Niet door echte mensen maar door soldaten gemaakt van gebakken klei: een terracottaleger.
In de tentoonstelling Made in China, vanaf 16 oktober te zien in Wereldmuseum Amsterdam, zijn levensechte reconstructies van de oorspronkelijke soldaten te zien. Op basis van uitgebreid archeologisch onderzoek, werkte restaurator Catharina Blaensdorf jarenlang aan deze authentieke reconstructies, met dezelfde materialen en technieken als vroeger. Ze laten de kleuren zien, die op de echte soldaten zijn vervaagd.
Willemijn van Noord werkt als conservator China voor het Wereldmuseum. Tijdens deze lezing vertelt zij over het maakproces van de terracotta soldaten en hun reconstructies en laat ze foto’s van het proces zien.
Made in China is vanaf 17 oktober te zien in Wereldmuseum Amsterdam. Het Wereldmuseum neemt China als casestudy voor een nieuwe blik op makerschap. De tentoonstelling toont met een mix van objecten, kunst, mode, foto’s en video’s de maakcultuur van China, die eeuwenoud en tegelijkertijd springlevend is; ook de uiteenlopende betekenissen van ‘maken’ bij hedendaagse kunstenaars en ontwerpers zoals Cao Fei, Susan Fang, Jing He, Ma Ke en Yang Yongliang worden onderzocht.
Praktische informatie
Festivaladres:
NDSM Loods
NDSM-Plein 85
1033 WC Amsterdam
Postadres:
Stichting Ambacht in Beeld
Kalf 158
1509 AH Zaandam
